Toornstra kan opvallende comeback maken

Jens Toornstra was bij Feyenoord eigenlijk altijd een ‘zekerheidje’ voor de basis. De 31-jarige middenvelder staat er dit seizoen bij Dick Advocaat echter wat minder goed op, waardoor de ervaren kracht op de bank moest beginnen. Na de blessure van spits Nicolai Jörgensen en verschillende positiewisselingen binnen het elftal, stond Toornstra de afgelopen weken toch bij de eerste elf. Dat deed hij echter niet op zijn sterkste positie. 

Het verhaal van Jens Toornstra is er één uit de jongensboeken. De tegenwoordig middenvelder van Feyenoord heeft geen ‘standaard’ voetballoopbaan achter de rug. Als kleine jongen speelde hij nooit voor een topclub, maar maakte hij in het shirt van Alphense Boys op zeventienjarige leeftijd de stap naar het eerste elftal van de amateurclub. Pas in de Hoofdklasse viel Toornstra op bij een BVO (Betaald Voetbal Organisatie), waar ADO Den Haag de middenvelder een contract aanbood en Toornstra in het tweede elftal van de Hagenezen mocht beginnen. 

Jens Toornstra

Een jaar later maakte hij zijn debuut voor het eerste elftal van de club uit de Hofstad, om niet veel later een onbetwiste basisspeler te worden. De middenvelder viel op door zijn sterke fysiek, zijn spelinzicht en zijn passing en groeide in drie seizoenen uit tot één van de sterkhouders van het elftal. Dat zijn plafond niet bij het geel-groen lag, werd daardoor al snel duidelijk. In de januari-transferwindow van 2013, na 118 wedstrijden voor ADO, kwam dat ook tot uiting met een transfer naar FC Utrecht. 

In de Domstad vestigde Toornstra zijn naam definitief in de Eredivisie. De middenvelder speelde in anderhalf jaar 58 wedstrijden voor de club (23 doelpunten, 10 assists) en debuteerde als Utrecht-speler in het Nederlands elftal (totaal vier interlands). Een overgang naar Ajax of PSV zat er echter niet in voor de middenvelder, maar Feyenoord zag na anderhalf jaar in het FC Utrecht-shirt genoeg redenen om hem in de zomerwindow van 2014 naar De Kuip te halen. 

Feyenoord

Inmiddels verdedigt Toornstra al dik zes jaar de clubkleuren van Feyenoord. De aanvallende middenvelder heeft inmiddels 226 keer het shirt om zijn schouders gehad (52 doelpunten, 47 assists) en groeide in Rotterdam uit tot één van de meest gewaardeerde krachten in de selectie van de Stadionclub. 

Door de doorbraak van Orkan Kökçü en de terugkeer van Leroy Fer is hij echter sinds vorig jaar géén onbetwiste basisspeler meer. Toornstra moest, meer dan dat het hem lief is, onder leiding van Dick Advocaat steeds meer op de bank plaatsnemen om te zien hoe zijn concullega’s een sterke reeks neerzette in het door het corona-virus afgebroken seizoen. 

Dat Toornstra dit seizoen extra concurrentie kreeg in de personen van João Carlos Teixeira en Mark Diemers, hielp hem ook niet. Zijn trainer had echter geen boodschap aan een klaagreden – “Hij verdient hier meer dan genoeg”, zei Advocaat op een vraag van een journalist of Toornstra niet ontevreden werd door zijn reserverol – maar moest de afgelopen weken alsnog een beroep op de middenvelder doen. Door een blessure van spits Nicolai Jörgensen schoof de oefenmeester met wat poppetjes in zijn opstelling, waardoor er een plek vrijkwam voor Toornstra op het centrale middenveld. 

Beste periode op de flanken

Dat gaat echter nog niet zo soepel als in de tijd dat Toornstra de dienst uitmaakte op het Rotterdamse middenveld. Het opmerkelijke van die tijd is: in die periode speelde Toornstra niet als centraal aanvallende middenvelder, maar als hangende rechtsbuiten die naar binnen trok om vanuit die positie een steekpass te geven op de linkervleugelaanvaller (Steven Berghuis). Onder Giovanni van Bronckhorst bleek die vondst een gouden greep en speelde Toornstra misschien wel zijn beste voetbal uit zijn carrière. 

Advocaat kiest er echter voor om Berghuis op de rechterflank te laten spelen en geeft de voorkeur aan Mark Diemers als hangende linksbuiten. Hoewel Diemers tussen de linies in defensief opzicht een meerwaarde heeft voor de Rotterdammers, vallen acties maken en steekpasses geven om de laatste linie van een hechte defensie open te breken, niet in zijn repertoire. Dat zijn, met de beste periode van Toornstra in het achterhoofd, aspecten van het spel die de 31-jarige middenvelder wél beheerst. 

Dat Toornstra op dit moment geen rechtsbuiten kan spelen omdat Berghuis op die positie de voorkeur krijgt, betekent nog niet dat dit plan helemaal overboord kan. Toornstra speelde in totaal 43 wedstrijden als rechtsbuiten (15 doelpunten, 14 assists), maar kwam ook wel eens als linksbuiten (14 wedstrijden, 3 doelpunten, 3 assists) van Feyenoord in het veld. 

Meerwaarde tegen kleinere tegenstanders

De grootste meerwaarde van Toornstra op de vleugels zit ‘m in de impact tegen de kleinere ploegen. Tegen Sparta werd pijnlijk duidelijk dat Feyenoord met twee diepgaande centrale middenvelders tegen een overvol centrum aanloopt, en dat het spel van de ploeg daardoor gemakkelijk te verdedigen is. Als op dat moment óók de twee buitenspelers meer naar binnen staan dan het veld breed houden, kom je niet aan het tempo dat nodig is om een dergelijke hechte defensie uit elkaar te spelen. 

Daarvoor is eigenlijk één zaak van groot belang: bewegende mensen die tussen de linies kruipen en daar aanspeelbaar zijn. Dat was het sterkste punt van Toornstra toen hij rechtsbuiten speelde onder Van Bronckhorst: de middenvelder mist de snelheid van een winger, maar weet zich door loopacties zonder bal wel telkens vrij te spelen, ontvangt de bal en kan daarna zijn kernkwaliteit (passing) gebruiken om de meer balbehendige spelers in een gevaarlijke positie aan het werk te zetten. 

Het belangrijkste daaraan is dat je een ‘komende’ speler heb die van buiten naar binnen trekt in plaats van een aanvaller die al naar binnen staat. Op die manier dwing je de tegenstander tot het maken van keuzes – wanneer je als verdedigende partij dan niet doordekt, kan de naar binnen komende buitenspeler doorlopen naar het doel – waardoor er andere spelers zoals de spits vrij kan komen en zich in een betere plek voor het doel kan positioneren.